Nowa wersja „planu pokojowego” dla Ukrainy: zamrożony front, bez Ukrainy w NATO

Prezydent Wołodymyr Zełenski ujawnił zaktualizowaną, 20-punktową wersję projektu planu pokojowego przygotowywanego przy udziale Stanów Zjednoczonych. Dokument – opublikowany dzień po briefingu dla mediów – zakłada natychmiastowe zawieszenie broni oraz uznanie obecnej linii walk za de facto linię rozgraniczenia. To istotna zmiana tonu wobec wcześniejszych koncepcji, które wyraźniej akcentowały pełne wycofanie wojsk rosyjskich z całego Donbasu jako warunek wstępny rozmów.

Największą różnicą względem poprzednich wersji jest właśnie zamrożenie frontu: plan dopuszcza utrzymanie bieżących pozycji wojskowych przy jednoczesnym wycofaniu Rosji z okupowanych części obwodów dniepropietrowskiego, mikołajowskiego, sumskiego i charkowskiego. W Donbasie pojawia się nowy element kompromisowy – koncepcja „potencjalnych wolnych stref ekonomicznych”, której wcześniej nie było. To sygnał, że Waszyngton próbuje ograniczyć maksymalistyczne żądania obu stron, nie przesądzając o ostatecznym statusie terytorialnym.

Kolejną zmianą jest redefinicja gwarancji bezpieczeństwa. Plan nie przewiduje aspiracji Ukrainy do członkostwa w NATO – czego brak wyraźnie odnotował Kyiv Independent – lecz oferuje gwarancje „zbliżone do Artykułu 5”, uruchamiane w razie ponownej agresji Rosji. To odejście od wcześniejszych szkiców, w których perspektywa NATO była przynajmniej pośrednio obecna, a zarazem próba zbudowania parasola odstraszania bez formalnego rozszerzenia Sojuszu.

Nowością jest także pakiet gospodarczy o bezprecedensowej skali: mobilizacja nawet 800 mld dolarów na odbudowę, wspólne projekty infrastrukturalne z USA (w tym gazowe), inwestycje w AI i centra danych oraz powołanie „administratora dobrobytu” nadzorującego proces odbudowy. Wcześniejsze propozycje mówiły o wsparciu finansowym, lecz bez szczegółowej architektury zarządzania i tak wysokich kwot.

Kontrowersje budzą punkty sporne, zwłaszcza Zaporoska Elektrownia Jądrowa – w aktualnej wersji pojawia się propozycja trójstronnego zarządu (Ukraina–Rosja–USA) z amerykańskim nadzorem, czemu Kijów się sprzeciwia, domagając się demilitaryzacji i spółki joint venture z USA bez udziału Rosji. Zmieniono też mechanizm nadzoru: wdrażanie umowy miałaby monitorować Rada Pokoju pod przewodnictwem Donald Trump, co wcześniej nie było tak jednoznacznie zapisane.

Plan, aby wejść w życie, musi zostać ratyfikowany przez ukraiński parlament lub zatwierdzony w referendum. Jak podkreślają źródła, to wersja robocza – bardziej pragmatyczna niż poprzednie, z wyraźnym naciskiem na szybkie przerwanie walk kosztem odsunięcia w czasie najtrudniejszych sporów terytorialnych.